Clicky

دفتر فروش: اصفهان-چهارباغ بالا
​​​​​​​تلفن: 03136269500

​​​​​​​کارخانه:یزد- شهرک صنعتی مهریز
تلفن: 03532553376

تنش گرمایی در گیاهان

تنش گرمایی در گیاهان

تنش گرما اغلب به عنوان افزایش دما به بالاتر از یک حد آستانه و برای یک دوره زمانی مشخص که خسارت غیرقابل برگشت به رشد و نمو گیاه وارد کند تعریف می گردد.

تنش های محیطی از مهمترین عوامل محدودکننده رشد و نمو و تولید بهینه گیاه در نقاط مختلف جهان می باشد. در میان عاملهای مختلف محیطی، دمای بالا یکی از جدیترین تنش های گزارش شده است. محققان پیش بینی می کنند که تا آخر قرن حاضر دمای زمین 5/8 -1/8 درجه سانتیگراد افزایش یابد. در اقلیم آینده زمین تغییرات دمایی زیاد بوده و تعداد روزهای گرم افزایش خواهد یافت. بنابراین شدت، مدت و دفعات وقوع تنش گرمایی بیشتر شده و رشد و تولید را بیش از پیش محدود خواهد کرد.

تنش گرما یکی از انواع تنش های غیرزنده است که در واقع یک تابع پیچیده ای از شدت درجه حرارت، طول دوره و میزان افزایش دما می باشد. وسعت وقوع این تنش در نواحی آب و هوایی مختلف بستگی به احتمال و دوره وقوع افزایش دمای شبانه یا روزانه دارد.

دماهای بالاتر از حد نرمال به عنوان استرس گرمایی در نظر گرفته می شوند، حد نرمال دما بسته به نوع گیاه و مرحله رشدی آن کاملا متفاوت است. گیاهان به عنوان موجودات زنده ای که قادر به حرکت و جابجایی نیستند، دائما در معرض تغییرات دمایی و سایر فاکتورهای غیرزیستی قرار دارند. در سرتاسر جهان تلفات گسترده کشاورزی که به دما نسبت داده می شود، اغلب با تنش خشکی یا سایر تنش ها در ترکیب است.

خسارت تنش گرما

شرایط تنش زای محیطی از جمله کمبود آب، گرما، دمای پایین و شوری با تحت تأثیر قرار دادن میزان فتوسنتز، توسعه برگ، رشد ریشه و ... باعث کاهش عملکرد کمی و کیفی محصول می شوند. از مجموع تنش های غیرزنده کاهنده عملکرد، مقدار 40درصد مربوط به تأثیر دمای بالا، 20درصد شوری، 17درصد خشکی، 15درصد دمای پایین و 8 درصد عوامل دیگر می باشد.

دوره های تنش گرمایی طیف وسیعی از اثرات را بر فیزیولوژی گیاه و بهره وری کلی دارند، زیرا در مقیاسهای زمانی مختلف و با سطوح مختلف شدت و مدت رخ می دهند (یا تحمیل می شوند). افزایش دما در طول فصل رشد باعث تغییر در فنولوژی، عملکرد فیزیولوژیکی و بهره وری گیاهان می شود و باعث کاهش بقا، رشد و عملکرد گیاه می گردد. گرما بر كليه جنبه هاي حيات گياه مانند: رشد، فتوسنتز، تنفس، مرحله زايش، فرآيندهاي متابوليكي و رشد و نمو غده تأثيرگذار است.

تنش گرما می تواند اثرات نامطلوبی بر مورفولوژی، فیزیولوژی و بیوشیمی گیاه در طی همه مراحل رشد رویشی و زایشی داشته باشد. در سبزیجات میوه ای حتی تنش گرمایی متوسط می تواند تشکیل میوه و عملکرد را کاهش دهد و دماهای بالا موجب کاهش کیفیت میوه گردد. تنش گرما باعث بسته شدن روزنه ها و افزایش دمای برگ در گیاهان می شود. دماهای بالا در هر مرحله از رشد گیاه اثرات متفاوتی بر گیاه خواهند داشت. برای مثال مواجه بذر با دمای بالا در مرحله جوانه زنی باعث تأخیر در جوانه زنی، از بین رفتن جوانه و در کل عدم جوانه زنی خواهد شد. دمای بالا در مرحله گلدهی و پرشدن دانه یکی از عوامل مهم کاهنده عملکرد در بسیاری از مناطق دنیا، به خصوص مناطق جنوب ایران است.

دمای بالا تمامی مراحل رشد گیاه را تحت تأثیر قرار می دهد، گلدهی را تسریع نموده، دوره نمو سنبله و طول سنبله را کاهش داده و به نحو نامطلوبی نمو دانه گرده را تحت تأثیر قرار می دهد و باعث کاهش سطح سبز برگ می شود.

حرارت به صورت مستقيم بر همة اعمال حياتي گياهان، بر شدت متابوليسم آنها، بر تجزیه و اختلال در فعالیت های شیمیایی گیاه اثر مي گذارد و بـه صورت غيرمستقيم با تأثيري كه در عوامل حياتي ديگر از جمله مقدار آب در دسترس گياه(بروز تشنگی و تنش خشکی)، رشد و نمو، کاهش فتوسنتز و گرسنگی گیاه اثر مي گذارد.

 

راه کار کاهش خسارت تنش گرما

سازوکارهای مقابله با تنش گرما در گیاه بسیار پیچیده است و همچنان به طور کامل شناسایی نشده است. ژنوتیپ گیاهی با توجه به ساختار ژنتیکی و سازگاری در شرایط مشابه به عکس العمل متفاوتی به عوامل محیط زیستی و غیرزیستی نشان می دهند.

 

با اعمال روشهای صحیح در تغذیه گیاه و حاصلخیزی خاک می توان ضمن حفظ محیط زیست، افزایش کیفیت آب کاهش فرسایش و حفظ تنوع زیستی کارآیی نهاده ها را افزایش و تا حدودی اثر منفی تنش را کاهش داد.

یكي از روشهاي كاهش خسارت تنش درجه حرارت بالا، مصرف محركهاي رشد گياهي، اسيدهيوميك، اسيدآمينه هاي كمپلكس شده با عناصر غذايي Zn ،K و Ca مي باشد. محلولپاشی کود مایع اکسیکال (حاوی کلسیم و ترکیبات تنظیم کننده رشد گیاهی) تأثیر قابل ملاحظه ای در کاهش خسارت ناشی از تنش گرما داشته است.

 

مشاهده اطلاعات اکسیکال

آبیاری گیاهان در تابستان

بهترین زمان آبیاری گیاهان در تابستان اوایل صبح و قبل از ساعت 10 است، زیرا در این زمان گیاه فرصت کافی برای جذب آب را داشته و در زمان مواجه شدن با گرما به میزان کافی آب داخل گیاه وجود دارد. مورد دوم اینکه در ساعات ظهر (13-10) گیاه به طور طبیعی تحت تنش دمایی قرار دارد و آبیاری (به ویژه غرقابی) موجب کاهش میزان اکسیژن در دسترس ریشه شده و گیاه را بیشتر تحت تنش قرار می دهد و قادر به جذب آب کافی نیست، به دلیل شدت بالای تابش نور خورشید، میزان هدررفت آب از طریق تبخیر نیز افزایش می یابد و از سوی دیگر قطرات آب موجود بر روی گیاه با تابش نور خورشید به صورت ذره بین عمل کرده و احتمال گیاهسوزی افزایش می یابد.

بعد از آبیاری در صبح، حضور خورشید باعث می شود تا آب اضافی بر روی برگهای گیاهان خشک و از انتشار بیماریهای قارچی در رطوبت زیاد جلوگیری شود، برعکس آبیاری در هنگام عصر و در تاریکی می تواند به دنبال افزایش رطوبت برگ احتمال بروز و طغیان برخی بیماریهای قارچی را افزایش دهد.